Tsetserleg (Цэцэрлэг) Moğolistan’ın Arkhangai ilinin (aimag) başkenti, ama bizim bidiğimiz anlamda bir şehir değil, küçük bir kasaba. Erdenebulgan adlı ilçede (sum) yer alıyor ve nüfusu 16.500. Tsetserleg eskiden bir kültür ve ticaret merkeziymiş. Birinci Khalkh Zaya Pandita Luvsanperenlei tarafından inşa edilen manastır buradaymış. Kasaba Khangay Dağları’ndaki bir vadide yer alıyor ve Moğolistan il merkezlerinin en güzeli olarak kabul edildiği için gezilecek yerler arasında planınıza katmanızı öneririm. Tsetserleg Moğolca bahçe demek.

 

Moğolistan Türk
Moğolistan’da Türk gezgin

 

Tsetserleg Gezi Notları

Tsetserleg Çin Qing Hanedanlığı’nın Kangxi Hükümdarlığı (1661-1722) döneminde, 1680 yılında kuruldu. Bugün ülkenin tamamında olduğu gibi Moğol göçebe yaşamı devam ediyor, sokaklarda atlar ve atlılar, böyle geleneksel Moğol kıyafeti Del giyen insanlar görmek mümkün.

 

geleneksel Moğol kıyafeti
Geleneksel Moğol giysisi DEL

 

Tsetserleg adlı kasabaya önceki yazımda anlattığım, 13 saat süren 300 kilometrelik yolculukla geldim ve tek pansiyona yerleştim. Ertesi sabah etrafı gezdim, zaten küçük bir yer. Bir tane lokanta var; yine yağlı koyun etli Moğolistan yemekleri yememek için tavuk istedim ama hiç kimse İngilizce anlamadı, kollarımla kanat çırpma hareketi yapıp gıdakladım mecburen, anladılar. Moğolistan yemekleri bu yazımda.

 

Tsetserleg Mongolia
Tsetserleg, Moğolistan.

 

Biliyorum Tsetserleg sözcüğünü nasıl okuyacağınızı bilemiyorsunuz; ben de öyle. Türkçede olmayan, ç ile z karışımı şu tuhaf ses Latin alfabesinde böyle gösteriliyor. Bizdeki en yakın ses ç, ben aslında kasmadan Çeçerleg diye okuyup yazıyorum ama burası herkese açık bir alan olduğu için tam doğrusunu yazmakta yarar var.

 

Tsetserleg
Tsetserleg, Moğolistan.

Tsetserleg pazarını gezdim ama alışveriş yapmadım.

 

Moğolistan alışveriş
Moğolistan’da alışveriş

 

Kaldığım pansiyonda çalışan Sarangerel ve çay içmeye gelmiş olan üç kız kardeşinin adları ve anlamları:

 

Sarangerel – Ay ışığı

Narangerel – Güneş ışığı

Odgerel – Yıldız ışığı

Gerelmaa – Işık anne

 

Moğol isimleri çok güzel ve anlamlı. Ayrıca bir yazı yazacağım.

 

Mongolia
Moğolistan

 

Moğol Tapınakları

Buyandelgerüülekh Khiid Budist Manastırı

 

Buyandelgerüülekh Khiid
Buyandelgerüülekh Khiid Manastırı

 

Buyandelgerüülekh Khiid Manastırı 1586 yılında inşa edildi, daha sonra genişletildi. Eskiden manastırda 1000 Budist rahip yaşıyordu.

 

Moğolistan fotoğrafları
Moğolistan resimleri

 

Moğol Buda
Buda

 

Moğolistan bir Sovyet cumhuriyeti olmadı ama politik olarak Sovyetler Birliği ile yakın müttefikti. Stalin dönemindeki dini temizlik sırasında manastırın bir kısmı ayakta kaldı, çünkü eski feodal toplumun ne kadar yanlış olduğunu gösteren bir müzeye çevrildi. Manastır içerisinde bugün birkaç Budist rahip yaşıyor ama tören yapılmıyor. Burada oturan bir Lama yok.

 

Moğol ibadethane
Moğol tapınağı

 

Moğolistan görselleri
Moğolistan fotoğrafları
Galdan Zuu Budist Tapınağı
Galdan Zuu Tapınağı’na tırmandığım yol.
Moğolistan turları
Moğolistan turu
Buldan Uul Tepesi’nin eteklerindeki Galdan Zuu Budist Tapınağı’nın önünde 9 metrelik bir Buda heykeli var. Bizde de hala devam eden bir Şaman geleneği olan bez bağlama alışkanlığı burada da görülüyor, bu bezlere khadak deniyor. Acaba adak sözcüğü bundan mı geliyor?
Buda heykeli
Buda heykeli, Moğolistan.
ağaca bez bağla
Ağaca bez bağlama geleneği
galdan zuu mongolia
Galdan Zuu Tapınağı, Moğolistan.
Moğolistan’da dini yerleri epey yazdım; bu yazımda Şamanizm ve Tengricilik var, bu yazımda ise Budist Manastırlar ve Ayin Videoları.
Buda
Budizm

Moğolistan Gece Hayatı

Tsetserleg’e Moğolistan gece hayatı nasıldır göreyim diye gelmedim ama gündüz kasabayı gezdikten sonra yapacak bir şey yok, gece diskoya gittim. İçeri girdim, erkek olarak sadece asker kıyafetli güvenlik görevlisi ve ben varım, Moğol kız dolu. Ya dün geceki zorlu yolculukta ben öldüm de burası cennet, ya da  bu işin içinde bir iş var diye düşündüm. Ama hayır, Moğolistan’da gittiğim bütün bar, gece kulübü ve diskolarda hep kadınlar erkeklerden çok daha fazla, başkent Ulan Bator‘da da öyleydi. Erdenet yazımda anlattığım ve kız/oğlan oranı 8/1 olan diskoda yaşadığım linç girişiminden sonra burada hemen dans pistinden ve masalardan uzaktaki bara yöneldim ve Cengiz Han marka votkamı söyledim.

 

Moğolistan gece hayatı
Moğolistan geceleri

 

Bir süre sonra genç bir oğlan geldi diskoya, yabancı olduğum karanlıkta bile hemen tipimden anlaşılıyor. Biraz İngilizce biliyormuş, hevesle yanıma gelip nereli olduğumu sordu, İngilizce konuşmaktan memnun oldu. Biraz sonra bir masaya oturduk, sohbet ettik. Neden sadece kızlar olduğunu sorunca “oğlanlar geç gelir” dedi, demek ki ağır takılıyorlar abiler. Geç saatte bir kaç oğlan geldi, nerede içmişlerse körkütük sarhoşlar, pistte kızlara yaklaşıp birlikte dans etmeye çalışıyorlar, kızlar “hıh” hareketi yapıp arkalarını dönüyor.

 

Bir süre sonra çocuk yan masadaki kızlarla konuştu, bir araya gelip çocuğun çevirisiyle Moğolistan ve Moğol kültürü, Türkiye hakkında sohbet ettik. Erkekler tip tip bize bakıyor. Disko kapanınca çocuktan beni pansiyonuma bırakmasını rica ettim, yakın zaten, kapıya kadar bıraktı sağ olsun.

 

Moğol çadır
Moğol çadırı
Bu yazımda göçebe Moğol kültürü hakkında epey bilgi var: Moğolistan’da Göçebe Çadır Yaşamım

Moğol Bozkırında Yolculuk

Ertesi gün için Karakurum’a bilet almaya gittim, minibüs yazıhanesinde görevliyle anlaşamadık. Pansiyona dönüp İngilizce bilen kıza bir kağıda Tsetserleg-Karakurum bileti alacağımı, gününü falan yazdırıp tekrar gittim. Tsetserleg ile başkent Ulan Bator arasında çalışan minibüs var, Ulan Bator 20.000 Tögrög (Tugrik, Moğolistan para birimi), adamlar benden bu yolun dörtte biri kadar olan Karakurum için 15.000 Tögrög istiyor. 1 Türk Lirası 650 Moğol Tögrög’ü ediyor. Tekrar pansiyona dönüp kıza buna itirazımı kağıda yazdırdım, adamlar laf dinlemiyor. Bir kadın yanıma yaklaşıp İngilizcesiyle yardım etmek istedi, derdimi söyledim, tercüme etti. Herifin teki omzuma vurdu bir şeyler böğürdü. Ne dediğini sordum, kadıncağız çevirdi: “Sen Moğol değilsin, elbette Moğollardan daha fazla para vereceksin.” Karakola gideceğimi söyleyince kadın bunun hiç bir işe yaramayacağını söyledi.

 

Mongolia
Moğolistan

 

Yazımı okuyan Moğollar olabilir, lütfen üzerlerine alınmasınlar, herkes için söylemiyorum. Ben Moğolistan kadar kadını ve erkeği arasında bu kadar açık bir fark olan bir ülke görmedim. Karşılaştığım, tanıştığım, yardım istediğim, arkadaşlık ettiğim Moğol kadınları arasında bırakın kabalığı gülümsemeyen, yardımcı olmaya çalışmayan tek kişi çıkmadı. Fakat erkeklerden çok kaba davranışlar ve şiddet gördüm.

 

Moğollar
Moğol çocuklar

 

Tsetserleg ile Karakurum arasında kısa bir süre delik deşik asfalttan, çoğunlukla araziden gittik. Yine zıplayarak, göllere çukurlara dala çıka; atlar, akbabalar etrafımızda. Tam karşımda oturan bu iki sevimli kız çocuğuyla konuşamadık ama çok eğlendik. Onlara süslemeli bir nazar boncuğu hediye ettim, ne olduğunu anlamadılar, ne yapacaklarını bilemediler ama beğendiler.

 

 

Moğolistan seyahat yazılarımın devamı burada: Karakurum

17 YORUMLAR

  1. Merhaba Alper Bey

    Moğolistan yazınızın devamı olan bu bölümü beğendim.Başlangıç seviyesinde Moğolca biliyorum yalnız bu bahsettiğiniz ırkçılığa yatkın tepkiler beni ürkütüyor biraz,yine de gitmeye değer mi dersem kesinlikle değer.Bu arada yazılarınızdan anladığım kadarıyla Moğol erkekleri kabalıkları ve tarzlarıyla Rus erkeklerin çekik gözlü versiyonları galiba 🙂

    Son olarak,tekrar Moğolistanı ziyaret etmek ister miydiniz diye sorayım madem 🙂

    iyi seyahatler,mutluluk ve güzel anılar her daim sizinle olsun Alper Bey.

    • Merhaba Fatih Bey. Moğolistan gezi yazıma ilginize çok teşekkürler. Kesinlikle gitmeye değer, ben tekrar gitmek isterdim. 🙂 Sağ olun, yolunuz açık olsun.

    • Daha önce yurt dışına çıkmadıysanız Balkanlar veya Kafkaslar seyahati öneririm Yasemin hanım. Moğolistan da gidilmesi gereken, sıra dışı bir ülke.

  2. Yalnız alper abi dediğiniz kadarıyla moğol kızları güzel ve kibar erkekleriyse çok kaba ve barzo 🙂

  3. Moğolca sözlükte khadak, “resmi durumlarda saygı göstergesi olarak veya özel bir olayın anısına sunulan dar ve uzun ipek veya başka bir kumaş parçası” şeklinde tanımlanmış; Moğolcaya da Tibetçeden geçmiş. Bizdeki adak sözcüğünün kökeni ise Eski Türkçede ata- eylemine dayanır. Niyet etmek, söz vermek gibi anlamlara gelir.
    Ben de şunu merak ettim, acaba siz bir kadın olsaydınız Moğol erkeklerinden yine aynı çirkin muameleyi görür müydünüz ve Moğol kadınları size yine aynı nezaketi gösterir miydi?

  4. Merhaba alper abi. Ben üniversite öğrencisiyim ve önümüzdeki yaz azerbaycan-kazakistan ve moğalistanı gezmeyi planlıyorum. Aslında sayfalarca sorum var ama başlıca şunları yanıtlarsanız çok sevinirim.

    1- öncelikle bu rota güvenli mi? Özellikle almaty’den sonrası ulan batura kadar olan kısımda güvenlik ne durumdadır?

    2- Daha önce avrupa’da erasmus yaptım bir çok yerini tek başıma gezdim ama bu bölgelerde ingilizce bilen insanlara uzun süre rastlayamazsam ne yapmalıyım? Biraz rusça biliyorum ama yeteceğinden şüpheliyim gideceğim yeri, ne yapmak istediğimi sorabilirim ama ayrıntılı tarifleri vs. Anlayamam. Kısaca dil konusunda ne yaptınız, tavsiyeleriniz neler?

    3- belirttiğim gibi öğrenciyim ve biüçem kısıtlı 4000 ₺ gibi bir bütçeyle 40 gün ve altındaki sürelerde bu geziyi tamamlamak mümkün olur mu?

    4- ulaşım için öncelikle bakü- aktau feribotla geçebileceğimi öğrendim ancak aktaudan sonra uçaktan başka bir şey çıkmıyor karşıma internette. Bölgesel otobüs bileti yada tren biletlerini araştırabileceğim kaynaklar varsa paylaşır mısınız?

    5- en çok görmek istediğim yer moğolistan ama sizin yazılarınızdanda gördüğüm kadarıyla uçsuz bucaksız bozkırlarda rusça bilmeden dolaşmak benim için ne kadar riskli?

    Zaman ayırabilirseniz çok memnun olurum abi, şimdiden çok teşekkürler.

    • Merhaba Sinan,
      Böyle bir rota gitmedim, ancak güvenlik konusunda ortalamadan kötü ülkeler olmadıklarını biliyorum. Azerbaycan ve Moğolistan’da epey gezdim. Hiç Rusça bilmeden çok sayıda Doğu Avrupa ve Orta Asya seyahati yaptım, derdimi anlatmanın uzun sürdüğü durumlar oldu ama sorun yaşadığımı söyleyemem. 4000 liraya 40 gün gezmek için konaklamaya para vermemen veya en ucuz yerlerde kalman gerekir, ki bence yine yetmez. Ancak çadır ve otostop kullanırsan olur.

      Kazakistan’a gitmedim, bilemem. Otobüs mutlaka vardır, sen git, orada halledersin. Moğolistan’da başkent Ulan Bator’da yankesicilere dikket etmek gerek. Moğol bozkırlarında insanlı noktalar arasında seyahat edersen bir şey olmaz, güvenli. Alıp başımı Gobi Çölü’ne yürüyeyim dersen açlıktan ve susuzluktan ölebilirsin, ki bunu akıllı inan yapmaz. Çok heyecanlı bir rota, umarım gezersin. Çadır taşıyacak mısın?

  5. vay be hocam teşekkürler atalarımızın yol aldığı at sürdüğü kılıç salladığı orta asya bozkırları tanrı dağları,altay dağları biraz ilerde karakurum .gobi çölü vay ki vay ana yurdumuz orta asya stepleri

    • Moğolistan yazılarımı okuduğunuz, ata yurdumuza ilgi gösterdiğiniz için benden de size teşekkürler. Yakutistan (Saha Yeri) ve Kırgızistan yazılarımı da tavsiye ederim.

    • Moğolistan gezi yazılarım sizde gitme isteği uyandırdıysa ne mutlu bana. Ben hep tek başıma geziyorum, bir grup olarak gezmek çok zor. Ama lüks beklentileri olmayan, ekonomik ve kültürel seyahat etmek isteyen, uyumlu kişilerle neden olmasın?

BİR CEVAP BIRAK

Please enter your comment!
Please enter your name here